วัฒนธรรมไทย: เทศกาล ประเพณี และมารยาท

พุทธศาสนามีบทบาทอย่างไร

คนไทยประมาณ 95% นับถือพุทธศาสนานิกายเถรวาท และทั่วประเทศมีวัดหลายหมื่นแห่ง ซึ่งเป็นทั้งโรงเรียน ห้องสมุด และศูนย์กลางชุมชน พระสงฆ์ไม่จับเงิน ผู้คนจึงอุปถัมภ์ด้วยอาหารและของใช้จำเป็น และชายไทยจำนวนมากบวชเป็นพระช่วงสั้น ๆ มักเป็นหลังจากเรียนจบ

ศาสนาและประเพณีอื่น ๆ ก็อยู่ร่วมกัน ชาวมุสลิมซึ่งมีประมาณ 5% ของประชากรส่วนใหญ่อาศัยอยู่ในภาคใต้ตอนล่าง และชาวพุทธจำนวนมากยังเคารพเทพเจ้าฮินดู เช่น พระพรหม ซึ่งเป็นมรดกจากอิทธิพลของขอมในอดีต ความเชื่อเรื่องผีและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ในท้องถิ่นเพิ่มอีกมิติหนึ่ง ซึ่งอธิบายไว้ในคู่มือสัญลักษณ์มงคลและความเชื่อของเรา

สงกรานต์คืออะไร

สงกรานต์คือวันขึ้นปีใหม่ไทยตามประเพณี ตรงกับวันที่ 13 ถึง 15 เมษายน เมื่อดวงอาทิตย์ย้ายเข้าสู่ราศีเมษตามปฏิทินโหราศาสตร์ดั้งเดิม น้ำเป็นสัญลักษณ์ของความบริสุทธิ์และการชำระล้างสิ่งไม่ดี และเทศกาลนี้ตรงกับช่วงปลายฤดูร้อนที่แห้งแล้ง ก่อนฝนที่การทำนาต้องพึ่งพาจะมาถึง

ด้านประเพณียังคงพบเห็นได้ทุกที่ ผู้คนสรงน้ำพระพุทธรูป ทำบุญถวายอาหารพระสงฆ์ ก่อเจดีย์ทรายในวัด และรดน้ำอบที่มือผู้ใหญ่เพื่อขอพร ในเมืองใหญ่ สงกรานต์ยังกลายเป็นการเล่นสาดน้ำทั่วประเทศ คึกคักที่สุดในกรุงเทพฯ บริเวณถนนข้าวสาร และในเชียงใหม่ ซึ่งมีขบวนแห่พระพุทธรูปไปตามถนน

หากอยู่ในประเทศไทยช่วงสงกรานต์ ควรสวมเสื้อผ้าเบาที่แห้งเร็ว เก็บโทรศัพท์และหนังสือเดินทางในซองกันน้ำ และจองที่พักล่วงหน้า หน่วยงานหลายแห่งปิดทำการและการจราจรติดขัด จึงควรระมัดระวังบนท้องถนนเป็นพิเศษ เจ้าหน้าที่ยังเตือนให้แต่งกายสุภาพ และไม่เผยแพร่ภาพหรือคลิปที่ไม่เหมาะสมทางออนไลน์ ซึ่งอาจถูกดำเนินคดีได้

ลอยกระทงและยี่เป็ง

ลอยกระทงจัดขึ้นในคืนวันเพ็ญเดือนสิบสองตามปฏิทินจันทรคติไทย ซึ่งมักตรงกับเดือนพฤศจิกายน ผู้คนลอยกระทงที่ตกแต่งอย่างสวยงามในแม่น้ำ ทะเลสาบ และทะเล เพื่อขอขมาพระแม่คงคาและปล่อยความโกรธและสิ่งไม่ดีให้ลอยไป กระทงแบบดั้งเดิมทำจากใบตองและหยวกกล้วย ประดับด้วยดอกไม้ เทียน และธูป หากลอยกระทง ควรเลือกวัสดุที่ย่อยสลายได้ตามธรรมชาติ

ในภาคเหนือ ประเพณียี่เป็งของล้านนาตรงกับช่วงเวลาเดียวกัน ขึ้นชื่อเรื่องการปล่อยโคมลอย และในเชียงใหม่ทั้งสองเทศกาลได้รวมเป็นงานเฉลิมฉลองหลายวัน อนุญาตเฉพาะโคมที่ทำจากวัสดุธรรมชาติ และพิธีปล่อยโคมกำหนดให้แต่งกายแบบเข้าวัด คือปิดไหล่และเข่า วันจัดงานเปลี่ยนไปทุกปีตามปฏิทินจันทรคติ จึงควรตรวจสอบกำหนดการของปีนั้นและจองที่พักแต่เนิ่น ๆ คู่มือเชียงใหม่ของเรามีรายละเอียดเพิ่มเติมเกี่ยวกับงานฉลองในภาคเหนือ

คนไทยทักทายกันอย่างไร

คนไทยทักทายด้วยคำว่า สวัสดีครับ เมื่อผู้พูดเป็นผู้ชาย และ สวัสดีค่ะ เมื่อผู้พูดเป็นผู้หญิง ท่าทางแบบดั้งเดิมคือการไหว้ คือพนมมือระดับอกหรือใบหน้าพร้อมก้มศีรษะเล็กน้อย และยกมือสูงขึ้นเพื่อแสดงความเคารพมากขึ้น

นักท่องเที่ยวไม่จำเป็นต้องไหว้ก่อน แต่การรับไหว้ถือเป็นมารยาทที่ดี สำหรับเด็ก พนักงานเสิร์ฟ หรือพ่อค้าแม่ค้าริมทาง การยิ้มและพยักหน้าก็เพียงพอแล้ว โดยทั่วไปมักเรียกกันด้วยชื่อต้นพร้อมคำนำหน้าแบบสุภาพว่า “คุณ”

มารยาทในชีวิตประจำวัน

• ศีรษะเป็นส่วนที่สูงที่สุดของร่างกาย อย่าแตะศีรษะผู้อื่น แม้แต่เด็ก และอย่ายื่นของข้ามศีรษะ
• เท้าเป็นส่วนที่ต่ำที่สุด อย่าชี้เท้าไปทางผู้คนหรือพระพุทธรูป และเมื่ออยู่ในวัดให้นั่งพับเพียบโดยเก็บเท้าไว้ด้านข้าง
• อย่าเหยียบธรณีประตู ซึ่งตามความเชื่อดั้งเดิมเป็นที่สิงสถิตของสิ่งศักดิ์สิทธิ์
• ใช้มือขวาในการยื่น รับ และจ่ายเงิน และหลีกเลี่ยงการใช้นิ้วชี้ไปที่ผู้คน
• ใจเย็นไว้ การขึ้นเสียงหรือโต้เถียงในที่สาธารณะทำให้ทุกฝ่ายเสียหน้า รอยยิ้มและความอดทนช่วยแก้ปัญหาได้มากกว่า

ควรแต่งกายอย่างไรเมื่อไปวัด

ควรแต่งกายปิดไหล่และเข่า และถอดรองเท้าก่อนเข้าอาคารในวัด รองเท้าที่สวมและถอดง่ายจะสะดวกกว่า ผ้าคลุมไหล่บาง ๆ ช่วยปิดไหล่ได้ทันที พระบรมมหาราชวังในกรุงเทพฯ เข้มงวดกว่า ไม่อนุญาตให้สวมกางเกงขาสั้น กระโปรงสั้น เสื้อแขนกุด เสื้อผ้าซีทรู และรองเท้าแตะ

อย่าปีนป่ายพระพุทธรูปหรือโพสท่าที่อาจดูไม่เหมาะสม ผู้หญิงไม่ควรแตะต้องพระสงฆ์ นั่งข้างพระสงฆ์บนรถสาธารณะ หรือยื่นของให้พระสงฆ์โดยตรง ให้วางของถวายไว้ในระยะที่ท่านหยิบได้แทน

วัดหลายแห่งมีศาลและเครื่องบูชาเพื่อขอโชคลาภและการคุ้มครอง คู่มือสัญลักษณ์มงคลและความเชื่อของเราอธิบายความหมายของสิ่งเหล่านี้

การเคารพสถาบันพระมหากษัตริย์

สถาบันพระมหากษัตริย์ได้รับความเคารพอย่างสูงและได้รับการคุ้มครองโดยกฎหมายที่เข้มงวด ควรพูดถึงพระราชวงศ์ด้วยความเคารพ ปฏิบัติต่อพระบรมฉายาลักษณ์ รวมถึงบนธนบัตร ด้วยความระมัดระวัง และยืนตรงเมื่อมีการบรรเลงเพลงสรรเสริญพระบารมี เช่น ก่อนฉายภาพยนตร์ในโรงภาพยนตร์